Bộ Xây dựng đang tổ chức lấy ý kiến góp ý cho dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia về “Ứng dụng đường sắt – Hệ thống quản lý và điều khiển/điều hành giao thông đường sắt đô thị” trước khi thẩm định và ban hành.

Dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia về “Ứng dụng đường sắt – Hệ thống quản lý và điều khiển/điều hành giao thông đường sắt đô thị” do Cục Đường sắt Việt Nam chủ trì xây dựng, gồm có 03 phần:

- Ứng dụng đường sắt – Hệ thống quản lý và điều khiển/điều hành giao thông đường sắt đô thị - Phần 1: Các nguyên tắc hệ thống và khái niệm cơ bản;

- Ứng dụng đường sắt – Hệ thống quản lý và điều khiển/điều hành giao thông đường sắt đô thị - Phần 2: Chỉ dẫn kỹ thuật yêu cầu chức năng;

- Ứng dụng đường sắt – Hệ thống quản lý và điều khiển/điều hành giao thông đường sắt đô thị - Phần 3: Chỉ dẫn kỹ thuật yêu cầu hệ thống.

Theo báo cáo của đơn vị chủ trì soạn thảo, Trong giai đoạn gần đây, Việt Nam đã đưa vào khai thác và thử nghiệm ba tuyến đường sắt đô thị đầu tiên, gồm tuyến 2A Cát Linh – Hà Đông và tuyến Nhổn – Ga Hà Nội tại Hà Nội, cùng tuyến Metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên tại Thành phố Hồ Chí Minh. Mặc dù các dự án này bước đầu áp dụng các hệ thống điều khiển tự động hiện đại như CBTC (Communication-Based Train Control), nhưng tiêu chuẩn kỹ thuật cốt lõi lại hoàn toàn phụ thuộc vào tiêu chuẩn của các nhà thầu nước ngoài. Cụ thể, tuyến 2A sử dụng tiêu chuẩn Trung Quốc, tuyến Nhổn – Ga Hà Nội áp dụng tiêu chuẩn châu Âu, và tuyến Metro số 1 dựa trên tiêu chuẩn Nhật Bản.

Điểm chung của các tiêu chuẩn này là đều xây dựng trên cơ sở bộ tiêu chuẩn quốc tế IEC 62290 – Urban Guided Transport Management and Command/Control Systems (UGTMS). Tuy nhiên, Việt Nam vẫn chưa có bộ tiêu chuẩn quốc gia tương ứng, dẫn đến tình trạng thiếu tính thống nhất giữa các dự án và khó khăn trong việc quản lý vận hành lâu dài.

ảnh: Hành khách trên tuyến Metro số 1 (Bến Thành-Suối Tiên) - TP.HCM.

Thực tế triển khai cho thấy sự thiếu hụt về chuẩn hóa kỹ thuật đang tác động trực tiếp đến công tác tiếp nhận, vận hành, bảo trì và đào tạo nhân lực. Các tuyến ĐSĐT sử dụng các triết lý thiết kế, cấu trúc hệ thống và giao diện kỹ thuật khác nhau khiến khả năng tích hợp và tương tác giữa các tuyến gần như không khả thi, đặc biệt đối với các hệ thống điều khiển, trung tâm OCC và các phân hệ giám sát an toàn. Ngoài ra, việc phụ thuộc hoàn toàn vào tiêu chuẩn của nhà thầu khiến Việt Nam khó xây dựng năng lực tự chủ kỹ thuật và khó hình thành lộ trình chuẩn hóa trong tương lai. Một số nghiên cứu trong nước đã bước đầu đề cập đến vấn đề này, trong đó đáng chú ý là Đề tài cấp Bộ: “Nghiên cứu lựa chọn tiêu chuẩn, quy trình kỹ thuật về vận hành khai thác và duy tu bảo dưỡng đường sắt đô thị đối với điều kiện Việt Nam”, khẳng định sự cần thiết của việc sở hữu bộ tiêu chuẩn quốc gia dành riêng cho hệ thống quản lý - điều khiển ĐSĐT.

Do vậy, việc xây dựng bộ tiêu chuẩn TCVN “Ứng dụng đường sắt - Hệ thống quản lý và điều khiển/điều hành giao thông đường sắt đô thị” dựa trên IEC 62290 là yêu cầu cấp bách. Bộ tiêu chuẩn này sẽ tạo nền tảng quan trọng để bảo đảm khả năng tương thích (interoperability), khả năng thay thế lẫn nhau (interchangeability), tính đồng bộ giữa các tuyến ĐSĐT và góp phần giảm phụ thuộc vào công nghệ bên ngoài, hướng tới phát triển hệ thống đường sắt đô thị Việt Nam an toàn, hiện đại và bền vững.

VPDAĐS – TECCO1