Ngày 30/7/2026, Bộ Xây dựng ban hành Thông tư số 62/2026/TT-BXD kèm theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 32:2026/BXD về đường sắt đô thị – loại hình metro. Quy chuẩn có hiệu lực từ ngày 01/02/2027, tạo cơ sở kỹ thuật thống nhất cho công tác quy hoạch, đầu tư, thiết kế, xây dựng, nghiệm thu, vận hành và khai thác hệ thống metro tại Việt Nam.
Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đầu tiên dành riêng cho metro
QCVN 32:2026/BXD có tên đầy đủ là “Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường sắt đô thị – Loại hình metro”, do Cục Đường sắt Việt Nam biên soạn, được thẩm định trước khi Bộ trưởng Bộ Xây dựng ban hành. Quy chuẩn áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động quản lý, đầu tư xây dựng, vận hành và khai thác đường sắt đô thị loại hình metro tại Việt Nam.
Theo quy chuẩn, metro là một loại hình đường sắt đô thị phục vụ vận tải hành khách trong khu vực đô thị và vùng phụ cận, với các đặc điểm thiết kế chủ yếu gồm năng lực vận chuyển từ 30.000 hành khách/giờ/hướng trở lên, tải trọng trục tính toán từ 14 đến 17 tấn và tốc độ thiết kế đến 120 km/h.
Tiếp cận metro theo góc độ một hệ thống tích hợp
Một điểm đáng chú ý của QCVN 32:2026/BXD là quy chuẩn không chỉ đưa ra các yêu cầu riêng lẻ đối với công trình xây dựng mà tiếp cận metro như một hệ thống vận tải tích hợp.
Quy chuẩn yêu cầu việc quy hoạch mạng lưới phải xem xét khả năng kết nối, liên thông giữa các tuyến, trong đó phân biệt liên thông kỹ thuật và liên thông xuyên tuyến. Việc bố trí ga, ga trung chuyển phải phù hợp với nhu cầu hành khách và được tích hợp với hệ thống giao thông đô thị tổng thể.
Đối với tuyến metro, quy chuẩn quy định sử dụng khổ đường tiêu chuẩn 1.435 mm, điện khí hóa, đường chính tuyến thiết kế đường đôi và hướng chạy tàu chính bên phải. Tuyến phải được thiết kế đáp ứng nhu cầu vận tải, khả năng kết nối và yêu cầu vận hành của toàn mạng.
Nhiều yêu cầu mới liên quan đến vận hành và tích hợp hệ thống
QCVN 32:2026/BXD đưa ra các yêu cầu tương đối toàn diện đối với các hệ thống kỹ thuật của metro như điều khiển chạy tàu CBTC, điều khiển tàu tự động ATC, ATO, ATP, ATS, SCADA, OCC, CCTV, AFC và các cấp độ tự động hóa GoA.
Đáng chú ý, quy chuẩn xác định 5 cấp độ tự động hóa từ GoA0 đến GoA4, trong đó GoA4 là cấp độ vận hành tàu không có người vận hành. Đối với cấp độ này, hệ thống phải có khả năng phát hiện, xử lý và hỗ trợ sơ tán hành khách trong các tình huống nguy hiểm, khẩn cấp; đồng thời có thể yêu cầu sự can thiệp của nhân viên điều độ tại OCC hoặc nhân viên nhà ga.
Quy chuẩn cũng yêu cầu các hệ thống thông tin, tín hiệu, cung cấp điện sức kéo và AFC phải đáp ứng yêu cầu về tương thích điện từ (EMC) trước khi đưa vào sử dụng. Các hệ thống con phải được thiết kế với giao diện phù hợp, bảo đảm khả năng tích hợp và đáp ứng yêu cầu vận hành của toàn tuyến.
Tăng yêu cầu về thử nghiệm, an toàn và sẵn sàng khai thác
Một nội dung có ý nghĩa quan trọng đối với các dự án metro mới là yêu cầu vận hành thử trước khi đưa tuyến vào khai thác thương mại.
Theo quy chuẩn, tuyến xây dựng mới phải được vận hành thử không có hành khách và trong điều kiện có chất tải đáp ứng tải trọng, tần suất thiết kế và số giờ vận hành trong ngày. Thời gian vận hành thử tối thiểu là 90 ngày hoặc theo quyết định của Chủ đầu tư nhưng không được thấp hơn 5.000 km. Việc thử nghiệm phải bao gồm kiểm tra riêng biệt từng hệ thống, kiểm tra tích hợp giữa các hệ thống và kiểm tra điều kiện vận hành của toàn tuyến.
QCVN 32:2026/BXD đồng thời yêu cầu tuyến metro xây dựng mới hoặc nâng cấp phải được đánh giá, chứng nhận an toàn hệ thống trước khi đưa vào khai thác theo quy định của Luật Đường sắt. Quy chuẩn cũng khuyến khích tư vấn an toàn hệ thống và tư vấn chuẩn bị vận hành tham gia từ giai đoạn chuẩn bị dự án.
Yêu cầu chống dòng điện tản phải được xem xét từ giai đoạn FS
Một điểm đáng lưu ý đối với công tác thiết kế là yêu cầu đánh giá ảnh hưởng của dòng điện tản (stray current) ngay từ giai đoạn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi.
Trường hợp kết quả nghiên cứu cho thấy có nguy cơ ảnh hưởng, dự án phải áp dụng phương án tổng thể bảo vệ, chống dòng điện tản thống nhất cho toàn tuyến và thực hiện kiểm tra, nghiệm thu chung. Đối tượng bảo vệ bao gồm đường ray, kết cấu bê tông cốt thép, kết cấu kim loại chôn ngầm, hệ thống đường ống kim loại, thông tin – tín hiệu, hệ thống cấp điện và các cấu kiện kim loại có khả năng bị ảnh hưởng.
Quy định chuyển tiếp đối với các dự án đang triển khai
Thông tư 62/2026/TT-BXD có quy định chuyển tiếp đáng chú ý. Đối với dự án đường sắt đô thị đã được phê duyệt trước ngày Thông tư có hiệu lực, việc đầu tư xây dựng tiếp tục thực hiện theo quy định tại thời điểm phê duyệt.
Trường hợp dự án được điều chỉnh, người quyết định đầu tư có thể quyết định không áp dụng, áp dụng một phần hoặc toàn bộ QCVN 32:2026/BXD khi phê duyệt điều chỉnh. Đối với các tuyến đã đưa vào vận hành, khai thác trước thời điểm quy chuẩn có hiệu lực, việc áp dụng cũng được xem xét trên cơ sở khả năng tương thích và tích hợp với hệ thống hiện hữu.
Cơ sở kỹ thuật quan trọng cho giai đoạn phát triển mạnh của metro
Việc ban hành QCVN 32:2026/BXD diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển mạng lưới đường sắt đô thị tại các đô thị lớn. Quy chuẩn được kỳ vọng tạo ra một khung yêu cầu kỹ thuật thống nhất, hạn chế sự phân tán về cơ sở thiết kế giữa các dự án và tạo thuận lợi cho việc tích hợp các tuyến trong cùng một mạng lưới.
Đặc biệt, các yêu cầu về liên thông mạng lưới, tích hợp hệ thống, an toàn hệ thống, vận hành thử, tự động hóa, tương thích điện từ và chuẩn bị vận hành cho thấy công tác chuẩn bị dự án metro trong thời gian tới cần được tiếp cận ở cấp độ hệ thống ngay từ giai đoạn quy hoạch và nghiên cứu khả thi, thay vì chỉ tập trung vào từng hạng mục xây dựng riêng lẻ.
QCVN 32:2026/BXD có hiệu lực từ ngày 01/02/2027. Đây sẽ là một trong những cơ sở kỹ thuật quan trọng đối với quá trình chuẩn bị và triển khai các dự án metro mới tại Việt Nam trong giai đoạn tới.
BBT- TECCO1